“KUNU TUN” HIKOYASIDA MOTIV MUNOSABATI

Abstract

O‘tgan asrning 80-90-yillarida ijtimoiy hayotda katta o‘zgarishlar yuz berdi. Bu esa barcha adiblar qatorida Sh. Bo‘tayev ijodida ham katta iz qoldirgan. Xususan, “O‘tgan asrning so‘nggi choragida badiiy adabiy otdagi poetik talqinning o‘zgarishi, uning zamirida milliy xarakterlarning badiiy ifodasi asosida umuminsoniy g‘oyalarning talqiniga ham jiddiy e’tibor qaratildi. Milliy xarakterlar asosida inson fojealarini yoritish ustuvor muammolardan biriga aylandi. Shu jihatdan milliy o‘ziga xoslik, qadriyatlar ifodasining talqini asosida insoniyat fojealarini talqin etish an’anasi yetakchilik qilgan. Bu esa ijodkor badiiy mahorati bilan bir qatorda, davr a inson muammolarining badiiy ifodasida yanada teranlashdi” . Natijada yozuvchi hikoyalar ining mazmuniy salmog‘i ortdi, xalqchilligi, orginalligi kuchaydi. Ayniqsa, zamonaviy hikoyalaridagi ijtimoiy tengsizlik, ijtimoiy adolatsizlik haqsizlik, zulm, mahalliy aholi ma’naviy-axloqiy qadriyatlari, xusu
san, yashash joyini erkin tanlashi, shaxsiy mulk dahlsizligi, ajdodlaridan meros sifatida yetib kelgan turmush tarzini saqlab qolish muammosi badiiy adabiyotning tasvir obyektiga chiqdi. Bunda motiv “ma’lum bir adabiyot yoki folklorda bayonchilik doirasidagi an’analarning, semantik jihatdan o‘xshash syujet hodisalarining umumlashma shakli bo‘lib, motivning ma’noviy markazida bosh qahramon faoliyatini tashkillash a bo‘lishi mumkin oqealarning makoniy-zamoniy tavsif turadi ”. Shu muohazadan kelib chiqsak, motiv badiiy asarda, jumladam hikoyada bosh qahramon tavsif, u bilan yuz beradigan hodisa, voqeaning muallif yaratgan aniq makon va zamondagi tavsif beriladi.